Renée Merkestijn

Identificatie betekent dat je zegt: Dit ben ik’ en hier veel waarde aan hecht. Het betekent ook dat je je bedreigd kan voelen als iemand jou anders ziet dan jij jezelf ziet, of je ongelukkig voelt als je jezelf opeens anders gaat zien dan je had bedacht over jezelf.

Je kan je identificeren met je lichaam, persoonlijkheid, je karakter, je ware zelf en je ziel. Nu worden de definities van die delen vaak door elkaar gebruikt. Daarom eerst een overzicht plus wat eenvoudige uitspraken die met identificatie ermee samenhangen.

Sterke identificatie met je lichaam uit zich bijvoorbeeld in uitspraken als ik ben een lichamelijk sterk/zwak mens, ik ben een gezond/ziek mens. De biologische kanten van jezelf krijgen nadruk.

Je persoonlijkheid is je psychologische kant, dus alles wat je denkt, voelt en doet, inclusief je rollen. Men deelt dit psychologisch in nature en nurture in, in aangeboren (ook wel temperament genoemd) en aangeleerd. Aangeboren is hoe je als baby al was, bijvoorbeeld een vrolijk kindje. Aangeleerd is hoe je je ontwikkelde via opvoeding en ervaringen. We noemen het vaak karaktertrekjes, maar het zijn persoonlijkheidstrekjes. Bij identificatie zeg je bijvoorbeeld, ik ben een stil mens, ik ben intelligent, ik ben bouwvakker (rol), ik reageer altijd snel. Bij identificatie met je aangeboren kenmerken zeg je eerder, ik ben van nature een vrolijk mens.

Karakter heeft meer te maken met je keuzes, met ethiek en moraal en integriteit, met wat je doet als je onder druk staat, dus met je waarden. Bij identificatie zeg je bijvoorbeeld: ik ben een eerlijk mens, ik ben een gelovig mens. Nu zijn we gewend normen en waarden op één lijn te zetten. Maar normen liggen meestal op het aangeleerde persoonlijkheidsniveau. Bij waarden gaat het om keuzes, dat ligt op karakterniveau. Die twee niveaus kunnen overeenkomen maar ook verschillen. Onder druk gezet kan een eerlijk mens opeens oneerlijk worden. Dat benoemen we meestal als niet integer of als zwakte van karakter.

Je ware zelf en je ziel worden in de spirituele interpretaties als synoniemen gezien, maar psychologisch als twee verschillende dingen. Je ziel is je spirituele essentie, wie je als mens in de kern bent. Je ware zelf is in de psychologie meer wie je bent als je al je conditioneringen loslaat, ofwel de aangeleerde patronen van je persoonlijkheid loslaat. Spiritueel gezien is je ware zelf soms weer gedefinieerd als het loslaten van alle wereldse aspecten, dus lichaam, persoonlijkheid en karakter. Bij identificatie met je ware zelf zeg je bijvoorbeeld ik kan helemaal mezelf zijn. Bij identificatie met de ziel, zeg je bijvoorbeeld: ik ben hier op aarde om als ziel dingen te leren.

Wat spirituele stromingen je vertellen over identificatie is dat je je kwetsbaar zult voelen zolang jij je identificeert met je tijdelijke aspecten, lichaam, je persoonlijkheid, je karakter. Maar als je je identificeert met je ziel (vaak ware zelf genoemd), besef je dat je eeuwig bent en je daarom onkwetsbaar voelt. Soms wordt het ware zelf als tussenstap gezien, als opstap naar het herinneren van je ziel, waarmee identificatie met je ziel makkelijker wordt.