Renée Merkestijn

Je hebt als mens een bewust en een onbewust zelf. In goede tijden leven we vooral volgens dat bewuste zelf, meestal onze goedgekeurde gedragingen en rollen in de maatschappij. We kennen onszelf vaak niet op dieper niveau. Onder hoogspanning kan ons onbewuste zelf echter worden geactiveerd. Je reageert dan bijvoorbeeld extreem boos, gaat schelden of misschien zelfs letterlijk geweld gebruiken. Ofwel, je onbewuste woede komt boven. Die woede willen mensen niet onder ogen zien, dus ze ontkennen het en projecteren het.

Mensen die woedend gedrag vertonen zijn soms verbaasd over hun eigen reacties. “Ik was mezelf niet,” is dan wat ze zeggen. Eigenlijk zeggen ze, ik kende mezelf niet op dat diepere, onbewuste niveau. Je doet het daarmee af als zogenaamd niet deel van jezelf, dus ontkent je eigen woede, wil niet diepere zelfkennis opdoen. Je wil de woedeaanval dan liever als incident zien, niet als deel van jezelf. Je wil je oppervlakkige zelfbeeld zo handhaven, in je rol blijven. Dit is het ontkenningsmechanisme.

Weer andere rechtvaardigen hun woede via projectie. Die zeggen bijvoorbeeld ze “Die andere mensen maken me woedend, dus ik moet wel woedend reageren en tegen die slechteriken optreden.” Je vindt zo eigenlijk een excuus, een manier om je slechte gedrag te vergoelijken via projectie van schuld, legt de woede elders. Het ligt dan zogenaamd aan, vul maar in (je ex, je baas, links, rechts, moslims, Joden, overheden, wappies). Wie of wat maakt niet meer uit. De onbewust woedende reacties worden zo gerechtvaardigd, je mag opeens op anderen schelden en ze aanvallen, je hoeft niet meer naar jezelf te kijken. Je weigert zelfkennis.

In onze onzekere tijden worden door angst allerlei onbewuste patronen geactiveerd. Je ziet momenteel de gekste dingen. Mensen die elkaar in tv-programma’s en in kranten verrot schelden, hun woedes projecteren, zelfs journalisten doen daaraan mee. Mensen die afschuwelijke dingen doen, maar lage straffen krijgen, want ze hadden het zo moeilijk, dus het vergoelijken van woede en van gebrekkige zelfkennis. Of juist extreem hoge straffen uitdelen, vaak ook weer uit eigen onbewuste woede op bepaalde groepen mensen, dus projectie.

Mensen vinden woede zo moeilijk dat ze deze het liefst ontkennen of projecteren op anderen. Maar daarmee neemt de kracht juist toe, worden de uitingen gevaarlijker. Die woede zit altijd in jezelf. Durf ernaar te kijken, durf je woede onder ogen te zien. Doe niet net alsof het er niet zit bij jou, doe niet net alsof het alleen bij anderen zit. We leven in een tijd waarin het onbewuste wordt getriggerd bij velen. Zie het als uitnodiging om meer zelfkennis op te doen. Woede op zich is niet gevaarlijk, vooral onderdrukte of geprojecteerde woede is dat. Want door gebrek aan zelfkennis, raak je zo ook de controle kwijt over jezelf.