Wat is hoogsensitiviteit (HSP, hooggevoeligheid)?

Ongeveer 15-20% van de mensen heeft een zenuwstelsel dat gevoeliger voor prikkels is dan gemiddeld. Dit wordt hooggevoeligheid, hoogsensitiviteit genoemd of aangeduid met  HSP (Highly Sensitive Person) . De vier kenmerken van hoogsensitiviteit volgens Elaine Aron, de Amerikaanse psychologe die hoogsensitiviteit definieerde, zijn:

  1. sensorische sensitiviteit (zintuiglijke gevoeligheid)

  2. emotionele intensiteit

  3. diepgaande verwerking

  4. overprikkelbaarheid.

Overprikkelbaarheid betekent dat je  zenuwstelsel teveel prikkels binnenkrijgt om te verwerken en  je dan niet meer goed kan functioneren. Vaak gaat dit gepaard met stress en verhevigde overlevingsreacties.

Veel hooggevoelige mensen beseffen in eerste instantie niet dat ze hooggevoelig zijn. Ze kunnen zich daardoor 'anders dan anderen' voelen. Ze  voelen zich regelmatig overbelast in hun dagelijkse leven. 

Voordelen en nadelen van hooggevoeligheid

1. Je verwerkt meer prikkels, details, nuances en subtiliteiten dan de gemiddelde persoon.

Voordelen: Je kan meer informatie verwerken en meer verbanden zien dan anderen, je let op zowel de details als het grote geheel. Je hebt hoge normen en waarden. Talent of belangstelling voor kunst, creativiteit, muziek. Goede waarnemer. Liefde voor de natuur. Je kan enorm genieten.

Nadelen: Sneller zintuiglijk en emotioneel overprikkeld (lawaai, grote gezelschappen,  medicijnen, hormonen), sneller moe en gestrest, een lage pijndrempel, sneller van streek, vaak hoge verwachtingen. Je hebt meer tijd en rust nodig voor verwerking van feiten en emoties en bij het nemen van beslissingen. Soms perfectionistisch.

2. Je bent sterk op de innerlijke belevingswereld en je gevoel gericht.

Voordelen: Een rijke innerlijke wereld, zelfreflectie en bezinning, goed inlevingsvermogen, rijke fantasie en dromen, intuïtief, spiritueel, filosofisch, soms paranormaal begaafd.

Nadelen: je kan jezelf teveel in jezelf of je fantasiewereld terugtrekken, gaat zweven.

3. Je voelt verborgen en subtiele emoties haarfijn aan en reageert sensitief.

Voordelen: Gevoelig in relaties, inlevingsvermogen, sterke intuïtie, soms een zesde zintuig, door maskers heenkijken, aanvoelen wat er tussen mensen speelt.

Nadelen: Stemmingsgevoelig, emoties van anderen overnemen, grensvervaging, vervloeien, snel geraakt, snel verward als mensen iets anders zeggen dan wat jij waarneemt in de non-erbale communicatie  of aanvoelt, snel vermoeid. Bij overprikkeling raak je van de kook en is je oordeel niet meer betrouwbaar.

4. Je bent sociaal en hulpvaardig, maar voelt je ook onbegrepen en wilt waardering.

Voordelen: Op relaties gericht, behulpzaam, zorgzaam, bereid aan relaties te werken en er veel voor over te hebben, goed in hulpverlening en zorg.

Nadelen: Willen pleasen, leeggezogen of misbruikt worden, onzekerheid. Moeite voor zichzelf op te komen en nee te zeggen. Vaak als kind gepest en onbegrepen gevoeld. Laag zelfbeeld, angst voor afwijzing en kritiek. Bij nare ervaringen vecht/vluchtgedrag (isoleren, snel boos, verlegen, verliefd of verdrietig), sterke overlevingsstrategieën.

5.  Types hooggevoelige mensen, rustzoeker/spannings, introvert/extravert.

De rustzoeker houdt rekening met het feit dat hij veel prikkels te verwerken heeft en mijdt risico's, trekt zich echter soms teveel terug. 

De spanningszoeker zoekt nieuwe ervaringen, neemt risico’s, maar heeft moeite met balans en grenzen. Hij wilt van alles, maar heeft niet tijdig in de gaten dat het zenuwstelsel overbelast raakt.  

Veel  hoogsensitieve mensen zijn introvert, maar extravertie komt net zo goed voor. Introverte mensen zijn wat voorzichtig in contacten en verwerken ervaringen vaak in zichzelf Ze hebben vaak een kleine groep vertrouwelingen om zich heen. Extraverte mensen zijn in contacten naar buiten gericht, maken makkelijk contacten en verwerken ervaringen vaker door erover te praten met anderen.